Meiden volgen hun dromen, jongens hun hormonen

In Meiden volgen hun dromen, jongens hun hormonen beschrijft Charles Groenhuijsen een van de ingrijpendste maatschappelijke veranderingen van onze tijd: de spectaculaire opmars van vrouwen en de verwarring die deze ontwikkeling bij veel mannen veroorzaakt. Zijn centrale stelling is prikkelend: vrouwen hebben in de afgelopen honderd jaar meer bereikt dan in de honderd eeuwen daarvoor. Rechten, mogelijkheden en vrijheden die eeuwenlang onbereikbaar waren, zijn in korte tijd vanzelfsprekend geworden. Vrouwen studeren, verdienen hun eigen inkomen, kiezen zelf hun partner en beslissen of en wanneer ze kinderen willen. Ze dringen door tot beroepen en posities die vroeger vrijwel uitsluitend aan mannen waren voorbehouden.

Die ontwikkeling is een enorm historisch succes. Meiden presteren goed in het onderwijs, halen vaker en sneller een diploma en stromen massaal door naar hogescholen en universiteiten. Vrouwen zijn inmiddels actief als arts, wetenschapper, rechter, bestuurder, ondernemer, piloot en hoogleraar. Ze hebben bewezen dat hun vroegere achterstand niets zei over hun talent, maar alles over de beperkingen die de samenleving hun oplegde. Zodra deuren opengingen, bleken vrouwen uitstekend in staat hun kansen te benutten. Ze volgen niet langer het levenspad dat anderen voor hen uitstippelen, maar steeds nadrukkelijker hun eigen dromen.

Deze emancipatie verandert ook relaties en gezinnen. Een vrouw heeft niet langer vanzelfsprekend een man nodig voor inkomen, maatschappelijke status of bescherming. Zij kan hogere eisen stellen aan een mogelijke partner en ervoor kiezen alleen te blijven als een relatie weinig toevoegt. Daarmee verdwijnt de oude zekerheid dat vrijwel iedere man uiteindelijk wel een vrouw zou vinden. Op de datingmarkt, binnen het huwelijk en bij de taakverdeling thuis moeten mannen rekening houden met vrouwen die gelijkwaardigheid verlangen en hun zelfstandigheid niet willen opgeven.

Juist daar begint het ongemak.

Eeuwenlang stonden mannen boven op de maatschappelijke apenrots. Zij bepaalden de regels en verdeelden de macht, terwijl hun positie nauwelijks ter discussie stond. Nu die vanzelfsprekendheid verdwijnt, ervaren sommige mannen gelijkwaardigheid als verlies. Zij zien het succes van vrouwen niet als gezamenlijke vooruitgang, maar als een bedreiging. Groenhuijsen verbindt dat gevoel met boosheid, antifeminisme, politiek radicalisme en de aantrekkingskracht van de zogenoemde manosphere: een online wereld waarin gefrustreerde mannen elkaar vertellen dat vrouwen hun kansen, waardigheid en natuurlijke positie hebben afgenomen.

Toch wil het boek mannen niet eenvoudigweg als verliezers of tegenstanders neerzetten. Achter hun boosheid schuilt vaak onzekerheid. Jongens hebben het op school geregeld moeilijker dan meiden, vallen vaker uit en krijgen vaker gedragsproblemen toegeschreven. Sommige jongens missen richting, discipline en inspirerende voorbeelden. Terwijl meiden geleerd hebben dat de wereld voor hen openligt, horen jongens vooral welke traditionele mannelijke gedragingen niet meer gewenst zijn. Wat ervoor in de plaats moet komen, blijft dikwijls onduidelijk. Daardoor ontstaat een groep jonge mannen die zich overbodig, afgewezen of niet gezien voelt.

Dat probleem verdient serieuze aandacht. De titel is geestig en uitdagend, maar verwijst ook naar een verschil in ontwikkeling. Waar meisjes eerder leren plannen, samenwerken en verantwoordelijkheid nemen, laten jongens zich tijdens hun jeugd gemakkelijker afleiden door status, competitie, groepsdruk en seksualiteit. Dat is geen noodlot en evenmin een bewijs dat alle vrouwen verstandig en alle mannen stuurloos zijn. Het betekent wel dat opvoeders, scholen en vaders jongens actiever moeten helpen hun energie, talent en ambitie een positieve richting te geven.

Vooral vaders hebben daarbij een belangrijke taak. Jongens hebben mannen nodig die laten zien dat mannelijkheid niet samenvalt met dominantie, agressie of emotionele geslotenheid. Een moderne vader leert zijn zoon verantwoordelijkheid te nemen, respectvol met vrouwen om te gaan en tegenslag niet onmiddellijk als vernedering te ervaren. Hij laat zien dat zorgen, luisteren en samenwerken geen aantasting van mannelijkheid zijn. Zo kan de man van de toekomst zelfverzekerd zijn zonder voortdurend de baas te hoeven spelen.

Groenhuijsen presenteert de veranderende machtsverhoudingen uiteindelijk vooral als een kans. Wanneer vrouwelijk talent volledig wordt benut, profiteren economie, wetenschap, politiek en samenleving daarvan. Meer vrouwelijke invloed kan bovendien bijdragen aan een minder autoritaire en minder macho bestuurscultuur. Dat betekent niet dat vrouwen automatisch betere mensen zijn of dat mannen moeten verdwijnen. Het betekent dat afkomst en geslacht steeds minder zouden moeten bepalen wie leidinggeeft en wie wordt gehoord.

De echte tegenstelling loopt daarom niet tussen vrouwen en mannen, maar tussen aanpassen en vasthouden aan een verdwenen wereld. Mannen kunnen proberen vrouwen van de apenrots te weren, of accepteren dat de rots voortaan gedeeld wordt. In dat laatste geval zijn er geen vooraf aangewezen winnaars en verliezers. Vrouwen hoeven hun pas verworven vrijheid niet in te leveren en mannen krijgen ruimte een nieuwe, gelijkwaardiger identiteit te ontwikkelen. De vrouwenrevolutie is niet het einde van de man, maar wel het einde van zijn vanzelfsprekende alleenheerschappij. Dat kan pijnlijk zijn, maar het biedt vrouwen én mannen uiteindelijk een vrijer en rijker leven.